Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn
Khoảng 6 giờ ngày 23-5, ở thôn Trung Đàn, xã Tam Đại, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam, người ta phát hiện một đàn ông treo cổ tự tử bằng dây phơi đồ tại một khu đất trống. Nạn nhân tự tử trong lúc đang cùng vợ trông con nhỏ điều trị tại Bệnh viện Nhi Quảng Nam.
Trước đó, gần trưa mùng 3-5, ở thị trấn Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, một người tên V treo cổ trên xà nhà. Thân nhân của nạn nhân cho biết, có thể do trời quá nóng khiến nạn nhân tái phát bệnh trầm cảm và thế là lại chán sống.
Gần đây, Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương (Hà Nội) ghi nhận một số trường hợp sản phụ hại con mà nguyên nhân chính được cho là do trầm cảm sau sinh. Lúc sinh con vào tháng 10-2011, chị H ở xã Sơn Đà (huyện Ba Vì, Hà Nội) có biểu hiện ngồi bất động một chỗ, ánh mắt vô hồn, không làm việc gì, thỉnh thoảng lại gào thét, đập phá đồ đạc. Bé sau sinh không được mẹ cho bú một giọt sữa. Từng hai lần, chị H lấy dây điện thắt cổ con mình.
Bác sỹ nhận định chị H đang mắc hội chứng trầm cảm sau sinh và nói phải kiên trì điều trị. Gia đình vẫn đưa con dâu về nhà sau một tuần điều trị. Đêm 16-3 vừa qua, H lén bế con trai ra hiên nhà, đặt vào một chiếc rổ rồi sát hại con bằng một con dao dài.
Trao đổi với PV tại hội nghị lần thứ nhất Nhóm Đặc trách của ASEAN về Sức khỏe Tâm thần khai mạc hôm qua ở Hà Nội, Tiến sỹ Apichai Mongkol, Thứ trưởng Bộ Y tế Thái Lan, cho hay nguyên nhân chính của các trường hợp tự tử là xuất phát từ trầm cảm. Có tới hai phần ba bệnh nhân trầm cảm có ý nghĩ chán sống. Không điều hòa được căng thẳng trong cuộc sống hằng ngày, trong công việc, gia đình, tình cảm, hôn nhân, học tập, quan hệ xã hội, thế là trầm cảm.
Sốc nặng do mất người thân, mất của, mất việc, thế là trầm cảm; Bệnh tật và biến đổi trong cơ thể như bị bệnh lâu ngày, thay đổi nội tiết khi mang thai, mạn kinh, về già, thế là trầm cảm. Sống thu mình, ngại giao tiếp, hay suy nghĩ tiêu cực về bản thân, thế là cũng trầm cảm.
Hôm qua, chia sẻ với các đồng nghiệp đến từ chín quốc gia Đông Nam Á tại hội nghị Nhóm Đặc trách ASEAN về sức khỏe tâm thần kéo dài ba ngày, Thứ trưởng Bộ Y tế VN Nguyễn Thị Xuyên cho rằng các rối loạn tâm thần “ảnh hưởng đến mọi cộng đồng và mọi nhóm tuổi”.
Thờ ơ với trầm cảm
Nhiều sản phụ thường trải qua những “cơn buồn thoáng qua” sau sinh khoảng 3-6 ngày với những biểu hiện như chợt vui, chợt buồn hoặc tự nhiên khóc không lý do, lo âu, dễ bị kích thích, khó tập trung. Phản ứng ấy, theo các chuyên gia tâm thần, là bình thường. Tuy nhiên nhiều người thân thường không để ý đến và để nó kéo dài, khiến sản phụ chuyển sang bệnh trầm cảm thực sự.
Ngược lại, không ít người không hiểu được diễn biến tâm sinh lý tự nhiên ấy đã có phản ứng thái quá với sản phụ và cũng dễ khiến họ chuyển từ triệu chứng nhẹ sang dạng bệnh.
Y sỹ Huỳnh Thị Tùng, Trưởng trạm Y tế Phường Hòa Minh, Quận Liên Chiểu, TP Đà Nẵng, cho biết, nhiều cán bộ y tế và đội ngũ cộng tác viên trong các tổ chức hội đoàn ở phương bỡ ngỡ: “Trầm cảm là răng?”. Nhưng khi đọc tờ rời hướng dẫn tự phát hiện trầm cảm, nhiều người thốt lên “Tôi bị trầm cảm rồi”.
Người mắc bệnh trầm cảm trên địa bàn phường chủ yếu có biểu hiện không muốn tiếp xúc do mặc cảm, do cho rằng bị người âm, ông chú bà bác nhập. Có người cứ như đi trong mơ, đi đâu đó mà không hiểu mình đi đâu.
Có người lại chỉ vì những lý do ắc ơ như trường hợp của Trịnh Thị Nghi sinh năm 1991, quê Xã Hoài Sơn (huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định). Nghị là sinh viên năm nhất Cao đẳng Bách khoa Đà Nẵng, con thứ tư trong gia đình sáu con gồm năm gái một trai.
Lần đầu tiên xa nhà, mỗi tháng được gia đình cấp 600.000-700.000 đồng thì 270.000 đồng/tháng đã chi cho nhà trọ. Buồn rười rượi, không muốn tiếp xúc với mọi người, học hành bê trễ. Có thế thôi mà Nghi xuýt làm cái không đâu vào đâu.
Ông Bùi Phơ, Chú tịch UBND Xã Diễn Sơn (Huyên Diên Khánh, Tỉnh Khánh Hòa), nói: “Bản thân tôi cũng không biết trầm cảm là sao. Gần đây, tôi mới biết để ý đến những hành vi như muốn xa lánh bạn bè, khép kín. Với các triệu chứng bất bình thường, mất ăn ngủ, hay nói nhiều, tôi nhận thấy trầm cảm ở xã có xu hướng tăng, khi dạo qua các quán cà phê trong thôn”.
Theo PGS.TS Trần Hữu Bình, Bệnh viện Bạch Mai, trầm cảm và tự sát thường đi đôi như hình với bóng; trầm cảm là một trong 10 bệnh gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nhiều nhất thế giới và, đến năm 2020, trầm cảm sẽ là nguyên nhân lớn thứ hai của gánh nặng chăm sóc sức khỏe thế giới. Nếu lấy tỷ lệ trầm cảm ở VN ở mức thấp nhất căn cứ vào một vài nghiên cứu nhỏ lẻ, cỡ 3-5%, số mắc trầm cảm ở VN hiện nay cũng đã không dưới 3-5 triệu người.
Nhưng nếu căn cứ nghiên cứu kéo dài ba năm của một dự án sức khỏe tâm thần do Quỹ cựu Chiến binh Mỹ tại Việt Nam (VVAF) thực hiện tại TP Đà Nẵng và Tỉnh Khánh Hòa dự kiến kết thúc cuối tháng 6-2012, tỷ lệ nghi mắc trầm cảm lên đến 18%, cao hơn nhiều tỷ lệ ở các nước công nghiệp như Hoa Kỳ (chỉ 12%), Pháp (10%) hay Canada (8%).
Có ý kiến cho rằng thực tế bệnh trầm cảm ở VN còn tệ hơn thế nếu có điều tra toàn quốc theo đúng chuẩn quốc tế. Bao giờ mới làm được điều đó? Cả Cục Quản lý Khám- Chữa bệnh ở Bộ Y tế VN chỉ có một người chuyên phụ trách sức khỏe tâm thần.
Trong khi đó, TS Apichai Mongkol cho biết, Bộ Y tế Thái Lan chỉ có chín vụ cục nhưng một trong số đó là Cục Sức khỏe Tâm thần: “Chúng tôi đầu tư mạnh cho sức khỏe tâm thần chỉ vì không muốn xã hội trả giá đắt trong tương lai”. Còn VN, chúng ta thờ ơ với trầm cảm đến bao giờ?